CATALOGI en BOEKEN NEDERLAND PROVINCIAAL
Provinciale munten
Jarenlang moest de verzamelaar van
provinciale
munten het doen zonder een goede catalogus. De "Zonnebloem-boekjes"
uit de 2e helft van de jaren zeventig waren in de tachtiger jaren dan
nog wel
een keer herdrukt, maar deze waren zo slecht, dat een verzamelaar hier
weinig
aan had. Op sommige deelterreinen, zoals het kopergeld en de Florijnen
verschenen wel goede standaardwerken, maar prijsaanduidingen ontbraken.
De enige
die nog een beetje dit gat opvulde, was de dikke wereldcatalogus van
Krause-Mishler, maar ook hierin zaten de nodige fouten en
omissies.
En plotseling, na 30 jaar stilstand, verschenen er zelfs twee
verschillende catalogi voor de provinciale munten:
*
Bij uitgeverij Omni Trading (uitgever van De Muntkoerier) verscheen in
februari
2006 de
Catalogus van de Nederlandse Munten van Philips II tot en met de
Bataafse
Republiek van 1555 tot 1805, geschreven door Tom Passon,
hoofdredacteur van de Muntkoerier.
zie ook http://www.muntkoerier.com/011e_pagina.htm. Prijs € 49,50.
Verkrijgbaar bij De Muntkoerier of bij de betere munthandel.
Deze
catalogus is uitgevoerd als een soort dun telefoonboek, maar met een
betere
kwaliteit papier. Qua
opmaak, formaat en indeling is deze catalogus duidelijk geïnspireerd op
de
World Coins catalogi van Krause-Mishler. De provincies, steden en
heerlijkheden
worden alfabetisch behandeld met steeds een afbeelding, korte
beschrijving
en opsomming van de geslagen jaartallen. Passon heeft een nieuwe
nummering
ingevoerd om alle munten in onder te brengen. Deze nummering bestaat
uit het
cijfer 2 (voor alle provinciale munten?), 2 cijfers voor de stad of
provincie en
dan nogmaals twee cijfers voor het munttype. Het
grootste deel van de munttypen is afgebeeld, al zijn de foto's niet
altijd even
goed van kwaliteit. Bij een deel van de munttypen is de getekende
afbeelding uit
het oude standaardwerk van Verkade opgenomen.
In beginsel zijn alle
jaartallen
voorzien van een prijswaardering in 4 kwaliteiten: Zg, Fr, Zf en Pr.
Alle
bekende jaartallen en bijzondere afslagen (afwijkend model en metaal)
worden
opgesomd en zo mogelijk ook voorzien van een prijs. Verder staat bij
elk type een uitgebreide omschrijving van de oudere literatuur vermeld.
*
Ook in februari 2006 verscheen onder de vlag van de Vereniging van
Nederlandse
Munthandelaren het nieuwe boek van de heren Purmer en Van der
Wiel:
HANDBOEK VAN DE NEDERLANDSE PROVINCIALE MUNTSLAG 1573 - 1806
VAN DE
VOORMALIGE PROVINCIES, STEDEN EN HEERLIJKHEDEN ALSMEDE DE GOUDEN,
ZILVEREN EN
KOPEREN AFSLAGEN, DEEL I: HOLLAND, WEST-FRIESLAND, ZEELAND EN UTRECHT.
267 pagina's. Volledig geïllustreerd. Provinciale munten, steden en
heerlijkheden. Koperen, zilveren en gouden munten. Deel 1 met Holland,
West-Friesland, Zeeland en Utrecht. € 36,00
MUNTALMANAK
BEHORENDE BIJ HET HANDBOEK VAN DE NEDERLANDSE PROVINCIALE MUNTSLAG 1573
- 1806,
DEEL I: HOLLAND, WEST-FRIESLAND, ZEELAND, UTRECHT.
Westerhof en Purmer,
paperback 20,5 x 11 cm., 313 pagina's. Dit handzame gidsje is de
bijbehorende
catalogus met prijzen bij het grote boek waarin de munten uitvoerig
worden
beschreven. € 14,00
Beide boeken zijn verkrijgbaar bij de betere boekhandel en bij de
muntenhandel.
Het handboek is een zwaar en groot
uitgevoerd
boekwerk met een harde kaft in een erg sobere uitvoering. Het
hoogwaardige
papier waarop het is gedrukt, zorgt ervoor dat de afbeeldingen niet
doorschijnen
op de keerzijde. Het is de bedoeling dat de komende jaren nog twee
delen gaan
verschijnen, steeds voorzien van een bijbehorende almanak met prijzen.
In de
toekomst kan de almanak met enige regelmaat worden herdrukt voorzien
van
aanpassingen en nieuwe prijzen, het handboek zelf is duidelijk bedoeld
om lange
tijd mee te gaan.
Het boek begint met een uitgebreide inleiding waarin de algemene
geschiedenis
van de Zeven Provincien wordt gekoppeld aan de numismatische historie.
Hiermee
wordt verklaard waarom er nieuwe munttypen worden ingevoerd, waarom de
stedelijke muntslag op een aantal momenten weer de kop opsteekt en wat
de
invloed van de handel was op de uitgifte van onze munten. Hierna volgt
een
opsomming en beschrijving van de verschillende munthuizen, een
beschrijving van
het productieproces en uitleg over het verschijnsel "kloppen". Hierna
volgt uitleg over o.a. Muntplakkaten, muntgewichten en
Beeldenaars en de
bijzondere uitvoeringen en de afwijkende varianten die van munten zijn
te
vinden. Tenslotte volgt uitleg over de Latijnse spreuken en opschriften
en een
literatuurlijst met werken die de specialist nog verder kunnen helpen.
Na deze uitgebreide inleiding van ca. 30 pagina's, begint de eigenlijke catalogus. De munten worden per provincie beschreven waarbij per boek is gekozen voor een aantal provincies die geografisch aan elkaar verwant zijn: Deel 1 met Holland, Zeeland, West Friesland en Utrecht; Deel 2 met Groningen, Friesland, Overijssel en Gelderland; en deel 3 met Noord-Brabant en Limburg. In dit eerste deel wordt gestart met de grootste en belangrijkste provincie, Holland. Elk munttype wordt uitvoerig beschreven en is vrijwel altijd voorzien van een hoogwaardige foto. De jaartallen waarin de betreffende munt geslagen is worden genoemd en de nummering die de betreffende munt bij eerdere standaardwerken heeft verkregen. Ook hier is een eigen nieuwe nummering ingevoerd, steeds beginnend met de eerste twee letters van de plaats of provincienaam, gevolgd door een cijfer. Van de bijzondere afslagen wordt het jaartal vermeld.
De
bijbehorende almanak is sterk afwijkend uitgevoerd met een mooi
geïllustreerde buitenzijde en een klein handzaam formaat. Hij doet
sterk denken aan de almanak
die de Vereniging voor Munthandelaren uitgeeft over de
koninkrijksmunten. De
almanak begint met een aantal pagina met uitleg over de beoordeling van
de
kwaliteit van munten en bijzondere imperfecties die op munten voorkomen
en
effect hebben op de waarde zoals dubbelslagen en snoeien. Hierna volgen
de
pagina's waarin de munten uit het handboek terugkomen, maar nu alleen
met hun
nummer, naam en afbeelding, gevolgt door een lijst met jaartallen
waarin ze
verschenen zijn en de waarde in drie kwaliteiten, Fraai, Zeer Fraai en
Prachtig.
In de lijst zijn alleen de reguliere munten opgenomen, de bijzondere
varianten,
exemplaren in afwijkend metaal etc. zijn niet in de almanak
opgenomen.
Vergelijking:
In het kader van deze beschrijving
is niet
gemakkelijk te bepalen welk van beide catalogi nu beter of completer
is. Elk
heeft zijn eigen voor- en nadelen en binnen enkele jaren zal blijken of
beide
catalogi naast elkaar kunnen blijven bestaan. In welke mate beide
werken nog
missers bevatten en in hoeverre de genoemde prijzen realistisch zijn,
valt ook
pas in het gebruik te ontdekken.
De Catalogus van de Nederlandse Munten 1555-1805 heeft als grootste
voordeel dat
alle informatie in één boek is opgenomen. Verder is het ook een
voordeel dat
dit boek een groter tijdvak afdekt en terug gaat tot het begin van
Philips II
(1555). Wat minder is de algehele uitvoering van het boek, met een
slappe kaft,
vrij dun papier en vooral nogal matige foto's, al zijn die voor de
herkenning
duidelijk genoeg. De alfabetische indeling voor de provincies is wel
duidelijk:
de gehanteerde nummering is heel geschikt voor gebruik in databases en
het
sorteren van munten. Nadeel van deze nummering is het nogal abstracte
karakter
van de cijferreeksen (bv. 2.15.23). Het opnemen van de afwijkende en
bijzondere
types, voor zover mogelijk met prijzen valt zeker ook te waarderen.
Gezien de
afwerking en uitvoering van het boek is 50 Euro aan de forse kant, maar
op
bvasis van de inhoud en het "alles in een" karakter, mag dit voor de
liefhebber geen bezwaar zijn.
Het Handboek onderscheidt zich
nadrukkelijk door
de degelijke uitvoering en de uitgebreide informatie die geboden wordt.
De lezer
wordt goed in het onderwerp geïntroduceerd aan de hand van de
uitvoerige
inleiding en kan daarna veel informatie vinden in de beschrijving van
de munten.
Dit is ook de grote meerwaarde van dit boek ten opzichte van de Almanak
en het
boek van Passon. De wijze waarop de jaartallen zijn vermeld, geeft aan
dat dit
echt een boek is om typen van munten in op te zoeken, voor het snel
opzoeken van
jaartallen is de almanak weer geschikter. De afbeeldingen zijn
hoogwaardig van
kwaliteit, net als de hele uitvoering van het boek. Nadeel is uiteraard
dat dit
eerste deel pas 4 provincies bevat en er dus nog twee delen moeten
volgen. Wil
men ook de prijzen van de munten weten, dan dient steeds de Almanak
erbij
gekocht te worden. Daarmee wordt de hele serie behoorlijk prijzig, maar
voor de
fanatieker verzamelaar is dit handboek zeker een must.
De doorsnee verzamelaar zal echter met alleen de Almanak ook behoorlijk
uit de
voeten kunnen: hij is makkelijk mee te nemen, zeer overzichtelijk en
voorzien
van prijzen van de reguliere munten. Dat de bijzondere uitvoeringen etc
niet
zijn opgenomen in de almanak is jammer, maar de meeste verzamelaars
zullen die
maar zelden tegenkomen. Ook hier geldt echter weer het nadeel dat dit
pas deel 1
van een serie van drie betreft, voor de volgende delen zal nog enige
tijd geduld
moeten worden betracht.
Overige
handboeken Provinciale munten
Oudere handboeken betreffende de provinciale munten zijn er verschillende. Als overdruk is het boek van Verkade redelijk goed te verkrijgen. Het boek zelf stamt uit 1848 maar geeft nog altijd een redelijk compleet beeld van de provinciale munten. De nummering van Verkade wordt nog breed gebruikt. Voor het kopergeld is enkele jaren geleden een handboek verschenen met de titel Handboek Nederlands Kopergeld (1523 - 1797) waarin de schrijvers Purmer en Van der Wiel alle bekende koperen munten van gewesten en steden hebben beschreven, inclusief een indicatie van hun zeldzaamheid. Het boek is bij de gespecialiseerde munthandel verkrijgbaar of bij de firma Mevius Numisbooks te Vriezenveen. Zie bijvoorbeeld:www.mevius.nl of http://www.vanderdussen.com
Heel aardig zijn ook enkele boeken van dhr. Pannekeet. Hij heeft zich ook op het kopergeld geconcentreerd maar gaat daarbij met name in op informatie betreffende achtergrond en context van deze munten: de stad of het gewest en de betreffende muntmeesters. Zie voor verder info zijn homepage: Pannekeet-kopergeld
Verder zijn er ook nog De Zilveren Benelux en De Gouden Benelux door Delmonte, die de zilveren respectievelijk de gouden munten van de noordelijke en de zuidelijke Nederlanden beschrijven.
Een boek dat zeer aan te raden is voor zowel de koninkrijksverzamelaar als voor de provinciaalverzamelaar is De Nederlandse Munten geschreven door de grootste numismatische autoriteit die we in Nederland gekend hebben, professor Enno van Gelder. Op beknopte wijze schetst hij in dit boek de geschiedenis van het Nederlandse Muntwezen, vanaf de eerste Friese en Merovingische munten tot de munten die wij op dit moment kennen.In vele herdrukken is dit boekje verschenen als Aula-pocket, maar in 2002 is een herziene druk op groot formaat en uitgebreid met recente informatie verschenen. Dit boek is o.a. bij het Nederlands Muntmuseum en bij verschillende munthandelaren verkrijgbaar voor € 20,- .
Catalogi voor de munten uit de periode 500 tot 1600
Boeken en catalogi betreffende munten vanaf de Romeinse tijd tot aan de republiek zijn aanmerkelijk moeilijker te vinden. De meeste beschikbare handboeken en catalogi bevatten echter geen prijzen, zodat u op basis van veilingcatalogi, ervaring en uw eigen gevoel zult moeten inschatten of een prijs redelijk is of niet. Een deel van de handboeken is letterlijk klassiek: sommigen zijn al meer dan honderd jaar geleden geschreven en nog altijd niet opgevolgd of overtroffen. Uiteraard zijn dergelijke oude boeken niet altijd eenvoudig te vinden, al zijn er wel vaker modernere overdrukken of kopieën op de markt. Een voorbeeld van een heruitgave is betreft de boeken van Van der Chijs:
Heruitgave Van der Chijs
De numismaat Van der Chijs schreef
in het midden van de 19e eeuw het eerste echte standaardwerk over de
Nederlandse munten uit de Middeleeuwen. Het boek behandelt alle op dat
moment bekende munten tot 1576. Nog altijd is "Van der Chijs", zoals de
serie wordt genoemd, niet achterhaald. Het is nog steeds het meest
geciteerde standaardwerk over deze periode.
De originele boeken zijn bijna onbetaalbaar en al enkele keren is er
een herdruk verschenen. Tot nu toe waren deze herdrukken van zeer
matige kwaliteit, maar momenteel wordt er gewerkt aan een nieuwe versie
die met moderne middelen wordt gemaakt. Het resultaat is werkelijk
mooier dan het origineel en ook nog eens fraai gebonden. Kijk voor
prijzen en de mogelijkheid om in te tekenen op
www.nederlandsemunten.nl/van_de_chijs/Herdruk.htm
Een ander boek betreffende de middeleeuwen betreft een speciaal jaarboek van het Genootschap van enkele jaren geleden. Jaarboek 83/84 bevat een catalogus van de vroeg middeleeuwse munten uit het grootste deel van het huidige Nederland geslagen in de periode 980 tot 1180. Zie verder bij de jaarboeken van Het Genootschap.
Een boekje dat kan helpen bij het lezen van de opschriften van middeleeuwse munten is het Engelstalige werkje Reading Medieval European Coins:
Verder is er ook een vrij recente catalogus die alle munten beschrijft uit de late middeleeeuwen die voorzien zijn van een datering. Een deel van deze munten is afkomstig uit het huidige Nederland. Hoewel het een beetje vreemde dwarsdoorsnede vormt van de muntslag uit de periode 1350-1550, kan het hier en daar wel wat toevoegen.
* Encyclopedie van munten, penningen en bankbiljetten.
De encyclopedie is een groot opgezet project dat inmiddels bijna is afgerond. Een groep numismaten heeft jarenlang gewerkt aan deze Nederlandse numismatische encyclopedie waarin duizenden trefwoorden veelal uitgebreid worden uitgewerkt. De besproken trefwoorden beperken zich overigens niet tot Nederland, de hele numismatiek wordt bestreken. Uiteraard wordt er wel extra aandacht besteed aan het Nederlandse deel.
De encyclopedie is een behoorlijk kostbaar boek geworden, waarbij abonnees jarenlang losse afleveringen kregen thuis gezonden die in enkele speciale ringbanden worden opgeborgen. Bij uitgeverij Bohn Stafleu Van Loghum kan ook een complete versie worden besteld.
Encyclopedie van Munten en
Bankbiljetten
ISBN/ISSN 9065007512
Prijs € 224,20 (incl. BTW)
Medium Losbladig
Uitgever Bohn Stafleu Van Loghum B.V
Postbus 246
3990 GA Houten
Klantenservice
tel: 030 - 63 83 736
fax: 030 - 63 83 999
http://www.bsl.nl/klantenservice
Deze encyclopedie is bij diverse openbare bibliotheken aanwezig.
Zoals gezegd behandelt de encyclopedie een breed gebied waaronder de koninkrijksmunten. Andere verzamelterreinen zijn b.v. de klassieke munten (Grieken en Romeinen), middeleeuwse munten en de provinciale munten uit de periode ca. 1550 tot 1795.